168# İslam’da Kölelik var mı?

Sosyal Hayata İlişkin

İslam’da kölelik yoktur. Bazı kişiler Kuran’ın sanki köleliği emrettiği veya teşvik ettiği gibi bir algı oluşturmak istiyorlar. Konuyu bilmeyenlerde bazen kafa karışıklığı oluşturup, hedeflerine ulaşabiliyorlar. Köleliği dört madde ile kısaca açıklayalım:

  • Kuran’da köleliği emreden veya teşvik eden bir ayet yok.

  • Tam aksine köleleri serbest bırakmaya teşvik eden ayetler vardır.

  • Köleliği devam edenler için de bunların hukuklarını düzenleyen ayetler vardır.

  • Köleler hakkındaki ayetler hep köleler lehindedir, durumlarını zorlaştıran bir ayet yoktur.

İslam’da kölelik kavramını kaldırmak için teşvik eden ayetler

Aşağıdaki ayetler köleliği kaldırmaya teşvik eden ayetlere örnektir, Allah’ın muradının köleliğin kaldırılması yönünde olduğunu Müslümanlara açık açık bildirmiştir.

Bakara 177: “Gerçekte erdemlilik, yüzünü doğuya veya batıya çevirmeniz ile ilgili değildir; ama gerçek erdem sahibi, Allah’a, Ahiret Günü’ne, melekler, vahye ve Peygamberlere inanan, servetini -kendisi için ne kadar kıymetli olsa da- akrabasına, yetimlere, ihtiyaç sahiplerine, yolculara, (yardım) isteyenlere ve insanları kölelikten (cariyelikten) kurtarmaya harcayan; namazında devamlı ve dikkatli olan ve arındırıcı (mali) yükümlülüğünü ifa eden kişidir; ve (gerçek erdem sahipleri) söz verdiklerinde sözünü tutan, felaket, zorluk ve sıkıntı anlarında sabredenlerdir. İşte onlardır sadakatlerini gösterenler ve işte onlardır Allah’a karşı sorumluluklarının bilincinde olanlar.”

Beled 12: “Fakat insan, sarp yokuşu aşamadı. O sarp yokuşun ne olduğunu sen nereden bileceksin? Köle azat etmektir veya açlık gününde yakını olan bir yetimi, yahut toprakta sürünen bir yoksulu doyurmaktır.”

Yazarın önerisi:  76# YAO! ZATEN CAHİL TOPLUMLARDA DİN YAYGIN (!)

Savaşta köle almak

Tüm Dünya’da genel bir savaş kuralı olarak savaş esirleri köle ve cariye olarak alınabilirdi, günümüzde de savaş esirlerini işçi mahkumlar olarak köle niyetine kullanıyorlar, bu tür bir köleliğin insanlık var oldukça devam etmesi kaçınılmaz.

Fakat Kuran’da savaş esirlerini köle olarak alın veya almayın diye direk bir ayet geçmez. Yani Kuran bunu ne yasaklar ne de teşvik eder. Muhammed 4 ayetinde Bedir savaşında savaş esirleri hakkında yapılması gerekli olan şeyler açıklanırken onların serbest bırakılması söylenmiştir

Muhammed suresi 4: “(Savaşta) inkâr edenlerle karşılaştığınız zaman boyunlarını vurun. Nihayet onları çökertip etkisiz hale getirdiğinizde bağı sıkı bağlayın (sağ kalanlarını esir alın). Artık bundan sonra (esirleri) ya karşılıksız ya da fidye karşılığı salıverin. Savaş sona erinceye kadar hüküm budur.”

Yine de ayetin tüm savaşlar için genel bir emir olduğuna dair elimde bir veri yok. O yüzden böyle bir iddia da bulunmayacağım. Her savaşın şartları farklıdır, bu emir her savaş için değil Bedir savaşı için verilmiş olabilir. Fakat sonraki savaşlarda da benzer durumlar için Allah’ın isteğinin yönüne dair bir fikir verir.

Bu yüzden olsa gerek Hz. Ömer zamanında İslam devleti yedi düvelle savaşa girişip her yeri feth ettiği sırada Hz. Ömer’in savaşlarda köle almadığı nakledilmiştir. Köle alınmasını yasaklamıştı. Mısır feth edildiğinde Mısır’dan getirilen köleleri hep serbest bırakıp memleketlerine geri göndermişti (Osman Nuri Topbaş, Faziletler Medeniyeti 2, Erkam Yayınları).

İslam köleliği istenmeyen olarak ilan eden ilk sistemdir

Kuran köleliğin doğru olmadığını ve kaldırılması gerektiğini bildirdiği zamanlarda Dünya’da köleliği kaldırmaya yönelik başka bir girişim bulunmuyor. Hatta kısmen tahrif edilmiş olan İncil ve Tevrat’ta bile köleliği kaldırma hakkında ayet bulunmazken Kuran’da açık ayetlerle kölelerin serbest bırakılmasının doğru olduğu ve savaşta köle alınmayacağı ifade edilmektedir.

Yazarın önerisi:  111# HIZIR NEDEN ÇOCUĞU ÖLDÜRDÜ?

Yine üçüncü ve dördüncü maddelerde bahsettiğimiz gibi köleliği devam edenler için onları koruyucu ve hayatlarını kolaylaştırıcı hükümler gelmiştir ama asla hayatı onlara zorlaştıran ayetler gelmemiştir. Örnek:

 Kölelerin evlendirilmelerini ister

Nur Suresi, 32: “Aranızdaki bekârları, kölelerinizden ve cariyelerinizden elverişli olanları evlendirin. Eğer bunlar fakir iseler, Allah kendi lütfu ile onları zenginleştirir. Allah, (lütfu) geniş olan ve (her şeyi) bilendir.”

Köleler anlaşma yaparak özgürlük isterlerse anlaşma yoluna gidin der, onları fuhşa zorlamayın der

Nur 33: “…Kölelerinizden sizinle azadlık anlaşmasını yapanlarla anlaşın, eğer yararlılıklarını (hürce yaşayabileceklerini) bilirseniz… Allah’ın size verdiği maldan onlara da verin. Dünya menfaatini elde etmek için, namuslu kalmak isteyen cariyelerinizi fuhşa zorlamayın.”

Köleler, zekât verilen sınıflardan birisi olarak sunuluyor

Tevbe Suresi, 60: “Sadakalar (zekâtlar) Tanrı’dan bir farz olarak ancak, yoksullara, düşkünlere, (zekât toplayan) memurlara, gönülleri (İslâm’a) ısındırılacak olanlara, (hürriyetlerini satın almaya çalışan) kölelere, borçlulara, tanrı yolunda çalışıp cihad edenlere, yolcuya mahsustur. Tanrı pek iyi bilendir, hikmet sahibidir.”

Onlara iyi davranılması emredilir

Nur 36: “….ellerinizin altında bulunanlar (köle, cariye, hizmetçi ve benzerlerine) iyi davranın….”

Peygamberin kölesi ve cariyesi var mıydı?

Ayrıca bazıları diyor ki Muhammed peygamberin bile köleleri ve cariyeleri varmış. Bu yanlış bir bilgi. Peygamberin tek kölesi olan Zeyd İslam’dan sonra azad edildi. O köleliği kaldırmak için örnek olsun diye Zeyd’i azat etmişti. Kölelik tarftarı değildi. Kendisine hediye edilen tek cariye olan Mariyeyi de hürriyetine kavuşturdu ve nikâh kıyarak eşi oldu. Mariye Mısır hükümdarının hediyesi idi, onunla evlenerek Mısır ile siyasi yakınlaşma sağlandı.

Yazarın önerisi:  43# Eşcinsellik genetik midir, hastalık mıdır, yoksa tercih midir?

Yine savaşta esir düşen Safiye ve Cüveyriye isimli eşleri ise hür birer kadın olarak mehirleri de verilerek evlenildi. Bu iki kişi Yahudi kabilelerinin şeflerinin kızları olup, bu evliliklerle siyasi düşmanlıklar ortadan kalkması hedeflendi. Ayrıntı için 22 nolu yazımıza bakın.

Kölelik neden tek seferde kaldırılmadı?

İslamiyet köleliği neden kesin emirle tek seferde kaldırmadığı bir toplumsal mühendislik meselesi. Eğer bu toplumun ve tüm Dünya insanlarının sosyal yapısına aşırı yayılmış ve hayatın normal bir parçası olmuş olan bu tümör tek seferde çıkarılsaydı sosyal buhranlar oluşturabilirdi.

Bir doktor bir tümörü tek seferde cerrahi ile çıkarmaya karar verebilir veya bunun zararlı olduğunu bilirse ilaç tedavisi ile aşamalı olarak tümörün küçülmesini sağlayabilir. Beled 12 ayetinde de zaten insan o sarp yokuşu aşamadı yani köleliği kaldıramadı deniyor. Demek ki Allah’ın muradı köleliği tek seferde kaldırmakta idi fakat tek seferde kaldırmak insanlığın henüz hazır olmadığı ve yapamayacağı bir istekti.

Özetle

Kuran köle alın demez, köle salın der. Öyleyse denilebilir ki İslam’ın kendisinde kölelik yok. Fakat kültürlerde kölelik vardır. Kuran köleliği emretmediği ve hatta kaldırmaya teşvik ettiği için İslam’da kölelik yoktur.

Ayrıca 171# İslam’da cariyelik var mı? aslı yazıyı da okumanızı tavsiye ederiz.

blank

  1. Avatar
    soru

    Bir şey sormak istiyorum Nisa suresi 25.ayetin sonunda köleler ile evlenmemek daha uygundur diye bir ifade geçiyor.Açıklayabilir misin ?

    Cevapla
    1. Avatar
      kurangunlukleri Yönetici

      Buradan ben şunu anlıyorum. Evlilikte denklik önemli. Denklik olmadığı zaman o evlilik sağlam temeller üzerine kurulmuyor. Buna Hz. Zeyd ve Zeynebin evliliği şahittir. Allah yasaklamıyor ama hür kişinin hür kültürden gelmiş biriyle evlenmesi evliliğin kültürel açıdan problem vermemesi ve uyumsuzluk yaratmaması açısından önemli bir husus. Dengi ile evlilik yapılmayan aileler günümüzde dahi çok yürümüyor, sağlam olmuyor, bir müddet sonra sevgi gidiyor, yerini farklı düşüncelere bırakabiliyor. O yüzden hür birinin köle bir kadınla evlenip sonradan kendi de kültürel bir uyumsuzluk yaşaması ve her iki tarafında rahatsız olması olağan bir durumdur. Yani durum tamamen kültürel doku uyumu ile alakalı bir durum, köleyi veya cariyeyi aşağılama durumu değil. 171 nolu yazımızda gösterdiğimiz gibi Kuran cariyelerin sorunlarını artırmaz azaltır.

      Bakara 221: “Elbette iffetli bir cariye, hür bir müşrikten sizin için daha hayırlıdır…””

      Nisa 36: “…sahibi olduğunuz köle ve cariyelere iyilik edin…”

      Cevapla
    2. Avatar
      kurangunlukleri Yönetici

      Kültür uyuşmazlığının tıpkı doku uyuşmazlığı gibi evlilik bağlarını zayıflattığı ile alakalı çok sayıda bilimsel makale var. Örneğin;

      Cooney, T.; Radina, M. Adjustment problems in adolescence: Are multiracial children at risk? Am. J. Orthopsychiatry 2000, 70, 433–444. [Google Scholar] [CrossRef]

      Killian, K. Dominant and marginalized discourses in inter-racial couples’ narratives: Implications for family therapists. Fam. Process 2002, 41, 603–618. [Google Scholar] [CrossRef]

      Troy, A.; Lewis-Smith, J.; Laurenceau, J. Interracial and intraracial romantic relationships: The search for differences in satisfaction, conflict, and attachment style. J. Soc. Pers. Relatsh. 2006, 23, 65–80. [Google Scholar] [CrossRef]

      Chebotareva, E. Y., & Volk, M. I. (2020). Life and Family Values Similarity in Inter-Ethnic and Inter-Faith Couples. Behavioral Sciences, 10(1), 38.

      Cevapla
  2. Avatar
    soru

    nisa 25 son kısmı açıklar msıınız cariye ile evlenmeseniz daha iyi olur

    Cevapla