İnsan kafam Rabbimin işlerini daha iyi anlayabilmek için onları gündelik hayattan bazı kavramlarla eşleyince daha iyi anlıyor. Belki sizin de işinize yarar diye bir kısmını aşağıya çıkardım.

Şimdi bu labirente hayat diyelim. Girişe doğum, çıkışa ölüm diyelim. Bu ikisini birbirine bağlayan tek bir yol vardır. Buna sıradelmüstakim (doğru yol) diyelim. Ayrıca bir sürü de çıkışa götürmeyen yollar var, onlara da dâllîn (yanlış yol), o yola gidene dâl (doğru yolu arayan) diyelim. Yanlış yolda olan birinin yolun çıkmadığını fark etmesine istiğfar, o yoldan geri dönmesine tevbe diyelim. Yolun çıkmadığını anladığı halde o yolda kalmaya zor edene kafir, dönmüş gibi yapıp tekrar tekrar aynı yola gidene münafık diyelim.

Kavramlar çoğaltılabilir. Mesela yolcu bu yolda bisikletle yol almaktadır. Bisikletin bir pedalına basmak dünya işleri, diğer pedalına basmak ahiret işlerini yapmaktır. Yani bisiklet kendi yola gitmez, gitmediği gibi bir de devrilir, onu ibadetler ile yolunda tutmak gerekir.

Amaç, doğumla başlayıp ölümle biten bu labirentte doğru yol üzerinde kalmaktır. Herkesin labirenti kendine özel, yolun uzunluğu kendine hastır. Doğru yolun kendine has belirtileri vardır. Rehberleri vardır. Yol tabelaları vardır. Çeldiricileri vardır. Yolcunun içinde, doğru yola karşı bir sevgi vardır, huzur vardır.

Doğru yol geniş, rampa aşağı, sade ve sevimlidir. Doğru yolda olanlar yardımsever, fedakardır. Yolun amaç değil, araç olduğunu bilir; yolun sonundaki cenneti daha önemlisi Yüceler Yücesinin rızasını gözetirler. Bu yolda olmak bir ibadet olduğu için yoldan kaynaklanan varlık veya yokluk onlara paye veya ceza değildir.

Ama yolcu ister istemez zaman zaman dâl olur. Dâl olmak bu işin biraz da doğasında vardır. Yanlış yolun olmadığı durum zaten irade gerektirmediği için bunun adı hayat olmaz. Dâllinde olmak, cehennemlik olmak değildir. Evet, her dâllîn sonunda cehenneme çıkar. Ama yanlış yola girer girmez bir zebani kapmaz yolcuyu.

Yanlış yola ilk girildiğinde fark edilirse geri dönmek çok kolaydır. Birkaç adım. Yanlış yolda kalmaya devam edildikçe doğru yoldan hem süre hem mesafe olarak epeyce uzaklaşılır. Yanlış yolun nebisi olan şeytan, arkadaşı olduğunu düşündüğü yolcunun kulağına eğilir, pis pis sırıtarak (vesvese) der ki: ‘Artık istiğfar için de, tevbe için de vaktin yok. Yattı balık yan gider.’

Ama kazın ayağı öyle değildir. Yolcunun tevbe silahı hem kuvvetli hem de torpillidir. Araba oyunlarındaki Restart tuşu gibidir. Yolcu halis bir tevbe ettiğinde hemen altına sıfır bir bisiklet verilir ve doğru yolun üstüne konulur.

Çıkışa ne kadar kaldığını hiç bilemediğimiz bu yolda doğru yolda kalmaya ve o yol üzerinde iken ölmeye bakalım. Arada bir vesvese ile dâl olabiliriz, olsun. Tevbe silahımızın mermisi ve bu labirentin Yaratıcısının Rahmeti sonsuzdur. O Rahman’a kul olmayı arzu edenlere her yolda esenlik vardır.