Hiçbir Şey Belirsiz Değildir

Örneğin parayı attığımızda yazı veya tura gelmesi bizim varsaydığımız gibi yüzde ellilik bir şansa bağlı değil; elimizin parayı tutuş açısına, paranın atıldığı ortama, sıcaklığa, paranın yapıldığı maddeye, paranın büyüklüğüne ve paraya uygulanan kuvvete bağlıdır. Bunu hesaplamak dolayısıyla sonucu bulmak mümkündür. Ancak insan beyni bunu yapabilecek kapasiteye sahip değildir. Hiçbir şeyin belirsiz olamadığını, her şeyin bilinen veya bilinmeyen bir sebebinin olduğunu savunan bu düşünce sistemine Determinizm deniyor.

Bu görüşe göre şans diye bir şey yoktur. Hayatımızın yönünü değiştiren şey şans değil, yaptığımız ufak da olsa değişikliklerdir. Bu düşünce de bizleri, pek çoğumuzun gayet iyi bildiği 'Afrika’daki bir kelebeğin kanat çırpışları, Amerika'da bir kasırgaya sebep olabilir.' sözüyle de anlatılmaya çalışılan, kelebek etkisi teorisine götürür.

Yapılan en küçük bir eylem ya da alınan en küçük bir karar bile hayatımızın gidişatını önemli bir şekilde etkileme yetisine sahiptir. Hayatımızın akışı, bir kelebeğin kanadı büyüklüğünde olan seçimlerimizde dahi hiç umulmadık noktalara ulaşabilir. Bu etkenlerden belki de en önemlisi zaman kavramıdır. Yolda yürürken elinizden düşürdüğümüz kitabı almak için kaybettiğiniz bir saniye, kavşakta freni kopmuş bir aracın size yirmi santim fark ile çarpmamasına neden olabilir. Peki ya kitabınızı düşürmeseydiniz ne olacaktı? Biz bunu daha çok şans olarak adlandırıyoruz fakat her şey bu kadar basit mi acaba? İhtimaller o kadar çok ki insan, beyninde bunu canlandıramıyor bile. Bir düşünün kitabınızı düşürmeden önce size adres soran yaşlı adam olmasaydı siz kitabınızı düşürür müydünüz? Ya da yolda gördüğünüz dilenciye para vermeseydiniz o yaşlı adam size adres soracak mıydı? Veya hava güzel diye sahilden gitmemiş olsaydınız o dilenciyle karşılaşacak mıydınız? Bu ihtimallerin sonu yok. Ve hayatımız da bu ihtimaller sonucu bir zincir gibi şekilleniyor. Maalesef insan, iyi ya da kötü olan ihtimali yalnızca seçimini yaptıktan sonra görebiliyor ve birçok kez de seçim yaptığının farkında bile olmuyor.

Hayatımız sadece kendimizin yaptığı eylemlerden oluşmuyor, dış çevrenin de oldukça büyük bir etkisi var. Şöyle ki, freni patlayan aracın sürücüsü o aracın bakımını zamanında yaptırsaydı ya da evden biraz daha erken çıkıp acele etmek zorunda kalmasaydı yine çok farklı ihtimaller oluşacaktı ve sürücü ile sizin hayatınız belki de hiç bir zaman kesişmeyecekti. Kelebek etkisinin hayatımız üzerindeki etkisi de mekân kavramı ile değişiklik gösterebiliyor. Kapalı ortamlarda yapılan küçük eylemler hayatımızda büyük değişikliğe neden olmayabilirken, yolda yürürken adımımızı beş santim daha fazla atmamız köklü değişikliklere yol açabilmektedir. 

Kısacası, farkına varmasak da sürekli bir kelebek etkisi içerisindeyiz. Hatta siz bu yazıyı okurken bile bir seçim yaptınız ve belki de hayatınızda küçük ya da büyük değişikliklere neden olacaksınız.

Bu olayın belki de en güzel anlatıldığı kitaplardan birisi olan Olasılıksız'dan:

‘’Bir an için doğanın tüm güçlerinin ve bunu oluşturan tüm varlıkların konumlarını anlayabilen bir canlı olduğunu düşünürsek -ve bunun verileri inceleyebileceğini de düşünürsek- aynı anda evrendeki en büyük varlıkları ve en küçük atomları da hesaba katarak bir hesap yaparsa, hiçbir şey belirsiz değildir ve gelecek de aynen geçmiş gibi gözlerinin önündedir.'

Arkadaşlar, yazı biraz uzun vaktiniz olursa okuyabilirsiniz. Benim bu konuda söyleyeceklerim şunlardır: Burada en son kitaptaki alıntıda tarif edilen varlık, hiç şüphesiz Allah'tır. Laplace Şeytanı da Allah'ın düşünsel deneydeki başka bir versiyonudur. Allah dememiş de Laplace

şeytanı demiş. ateistlerin dediği gibi spagetti canavarı da denebilirdi.   Kelebek etkisi gibi terimler de aslında teistlerle aynı minvaldedir. Çünkü bunu savunanlar da şansı, tesadüfü kabul etmiyor. Biz de etmiyoruz. Tesadüf yerine tevafuk diyoruz vs. Herkes farklı isim takıyor. Her şeyin cevabı var İslam'da elhamdülillah. Onlar karma der biz Allah'ın adaleti deriz, onlar kelebek etkisi der biz ise bizden üstün irade olan Allah'ı kabul ederiz, onlar meditasyon yapar biz namaz kılarız vs. Bir de bu yazıyı okuyunca özgür irade ve kader kavramı daha da kafamda oturdu. Evet, seçimler yapıyoruz ama her şey elimizde değil birçok faktör var. Geçen gün bir bilim adamı özgür irade yoktur ama yine de insanlar yaptıklarından sorumludur demişti. Özgür irade yoktur derken verdiğimiz kararların birçok etkene bağlı olduğunu söylüyor(çevresel,genetik). Ama sonuçta yine de özgür irademiz yoktur diyemeyiz bence yaptıklarımızdan dolayı bir sorumluluğumuz varsa. Hocamızın da "Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz." ayetini baz alarak açıkladığı bu konuyla alakalı yazısını okuyabilirsiniz.