Beyin nedir?

Beyin, düşünceyi, hafızayı, duyguyu, dokunmayı, motor becerilerini, görmeyi, nefes almayı, sıcaklığı, açlığı ve vücudumuzu düzenleyen her süreci kontrol eden karmaşık bir organdır. Beyin ve ondan uzanan omurilik, birlikte merkezi sinir sistemini veya MSS'yi oluşturur.

Beyin neyden yapılmıştır?

Beyin, ortalama bir insanda yaklaşık 1,36 kg ağırlığındadır ve  insan vücudunun yaklaşık %2’sini oluşturur.  Illinois'deki Northwestern Medicine'a göre, erkek beyinleri ortalama olarak kadın beyinlerinden yaklaşık% 10 daha büyüktür. Ortalama bir erkek yaklaşık 78 kübik inç (1.274 kübik santimetreküp) beyin hacmine sahipken, ortalama bir kadın beyni 69 kübik inç (1.131 kübik cm) hacme sahiptir. Kafatasının ön bölgesinde bulunan, beynin ana kısmı olan Serebrum, beynin ağırlığının % 85'ini oluşturur. İnsan beyninin yaklaşık % 60’ı yağdır. Kalan % 40'ı su, protein, karbonhidrat ve tuzların bir kombinasyonudur. Beynin kendisi bir kas değildir. Beyin, nöronlar ve glial hücreler de dahil olmak üzere kan damarları ve sinirler içerir.

Zeka, beyin büyüklüğüne bağlı mı?

Genel beyin büyüklüğü, insan olmayan hayvanlar için zeka seviyesiyle ilişkili değildir. Örneğin, bir sperm balinasının beyni insan beyninden beş kat daha ağırdır, ancak insanlar sperm balinalarından daha yüksek zekaya sahip olarak kabul edilir. Bir hayvanın muhtemel zekasının daha doğru bir ölçüsü, beyin büyüklüğü ile vücut büyüklüğü arasındaki orandır, ancak bu önlem bile insanları ilk sıraya koymaz: Ağaç faresi, Nörobilim Derneği tarafından üretilen bir web sitesi olan BrainFacts.org'a göre, herhangi bir memelinin en yüksek beyin/vücut oranına sahiptir.

İnsanlar arasında beyin büyüklüğü bir insanın zeka seviyesini göstermez. Seattle'daki Allen Beyin Bilimi Enstitüsü'nün başkanı ve sinirbilimci Christof Koch'a göre, kendi alanındaki bazı dehalar ortalamadan daha küçük beyinlere sahipken, diğerleri ortalamadan daha büyük beyinlere sahip. Örneğin, çok beğenilen iki yazarın beyinlerini karşılaştıralım: Rus romancı Ivan Turgenev'in beyninin 71 ons (2.021 gram) ağırlığında olduğu, Fransız yazar Anatole France'ın beyninin ise sadece 36 ons (1.017 gram) ağırlığında olduğu tespit edildi.

İnsanların zekasının arkasındaki sebep, kısmen nöronlar ve kıvrımlardır. Fred Hutchinson Kanser Araştırma Merkezi ve Washington Üniversitesi'nde beyin cerrahı ve kanser biyoloğu olan Dr. Eric Holland, insanların birim hacim başına diğer hayvanlardan daha fazla nörona sahip olduğunu ve hepsinin beynin katmanlı yapısına sığmasının tek yolunun dış katmanda veya kortekste kıvrımlar yapmak olduğunu söyledi.

Live Science'a konuşan Holland, "Bir beyin ne kadar karmaşıklaşırsa, o kadar çok girus ve sulcus veya kıvrımlı tepeler ve vadiler olur." dedi. Maymunlar ve yunuslar gibi diğer zeki hayvanların da kortekslerinde bu kıvrımlar vardır, farelerin ise pürüzsüz beyinleri vardır.

Beynin nasıl bütünleştiği de zeka söz konusu olduğunda önemli görünüyor. Dehalar arasında bir dahi olan Albert Einstein'ın ortalama büyüklükte bir beyni vardı; Live Science'ın daha önce bildirdiğine göre araştırmacılar, akıllara durgunluk veren bilişsel yeteneklerinin, beyninin uzak bölgelerini birbirine bağlayan çeşitli yollar ile yüksek bağlantısından kaynaklanmış olabileceğinden şüpheleniyor. Holland, insanların aynı zamanda herhangi bir hayvanın en büyük ön loblarına sahip olduğunu söyledi. Frontal loblar; öz kontrol, planlama, mantık ve soyut düşünce gibi daha üst düzey işlevlerle ilişkilidir. Holland, “ temel olarak bunlar, bizi özellikle insan yapan şeyler", dedi.

Sol beyin ile sağ beyin arasındaki fark nedir?

İnsan beyni, korpus kallozum adı verilen bir sinir lifi demeti ile birbirine bağlanan sol ve sağ olmak üzere iki yarım küreye bölünmüştür. Yarım küreler tamamen olmasa da güçlü bir şekilde simetriktir. Genel olarak, sol beyin vücudun sağ tarafındaki kasları kontrol eder ve sağ beyin sol tarafı kontrol eder. Sağ veya sol el kullanımında olduğu gibi bir yarım küre biraz baskın olabilir.

"Sol beyin" ve "sağ beyin" nitelikleri hakkındaki popüler kavramlar, kanıtlarla iyi desteklenmeyen genellemelerdir. Ancak bu alanlar arasında bazı önemli farklılıklar vardır. Holland, sol beynin dil üretimi ve kavrayıcılığında yer alan (sırasıyla Broca'nın alanı ve Wernicke'in alanı olarak adlandırılır) ve ayrıca matematiksel hesaplama ve gerçeğin algılanmasıyla ilişkili olduğunu söyledi. Holland, bu işlevlerin her iki yarımküreyi de içermesine rağmen, sağ beynin görsel ve işitsel işleme, mekansal beceriler ve sanatsal yetenekte - daha içgüdüsel ve/veya yaratıcı şeyler - rol oynadığını söyledi. Holland, "Herkes, her iki yarıyı da her zaman kullanır." dedi.

Gri madde ve beyaz madde nedir?

Gri madde ve beyaz madde, merkezi sinir sisteminin iki farklı bölgesidir. Beyinde gri madde daha koyu, dış kısmı ifade ederken; beyaz madde altındaki daha açık, iç bölümü tanımlar. Omurilikte bu düzen tersine döner: Beyaz madde dışarıdadır ve gri madde içinde oturur.

Gri madde öncelikle nöron somalardan (yuvarlak merkezi hücre gövdeleri) oluşur ve beyaz madde çoğunlukla miyelin (koruyucu bir kaplama) ile sarılmış aksonlardan (nöronları birbirine bağlayan uzun saplar) oluşur. Nöron parçalarının farklı bileşimi, ikisinin belirli taramalarda ayrı tonlar olarak görünmesinin nedenidir.

Her bölge farklı bir role hizmet eder. Gri madde öncelikle bilgilerin işlenmesinden ve yorumlanarak sorumludur, beyaz madde ise bu bilgiyi sinir sisteminin diğer bölgelerine iletir.

Beyin nasıl çalışır?

Beyin, tüm vücuda kimyasal ve elektriksel sinyaller gönderir ve alır. Farklı sinyaller, farklı süreçleri kontrol eder ve beyniniz her birini yorumlar. Bazıları örneğin yorgun hissetmenizi sağlarken, bazıları acı hissetmenizi sağlar.

Bazı mesajlar beyin içinde tutulurken, diğerleri omurgadan ve vücudun geniş sinir ağından uzak ekstremitelere aktarılır. Bunu yapmak için, merkezi sinir sistemi milyarlarca nörona (sinir hücreleri) bağlıdır.

Yüksek düzeyde beyin;  serebrum, beyin sapı ve beyincik olarak ayrılabilir.

Beyin(serebrum)

Beyin (beynin önü) merkezinde, gri madde (serebral korteks) ve beyaz madde bulunur. Beynin en büyük kısmı olan serebrum, hareketi başlatır,  koordine eder ve sıcaklığı düzenler. Beynin diğer alanları konuşma, yargılama, düşünme, akıl yürütme, problem çözme, duygular ve öğrenmeyi sağlar. Diğer işlevleri görme, işitme, dokunma ve diğer duyularla ilgilidir.

Beyin zarı(Cortex)

Cortex, "kabuk", serebrumun dış gri madde kaplamasını tanımlar. Korteks, kıvrımları nedeniyle geniş bir yüzey alanına sahiptir ve beynin ağırlığının yaklaşık yarısını oluşturur. Serebral korteks iki yarıya veya hemisfere bölünmüştür. Sırtlar (girus) ve kıvrımlar (sulcus) ile kaplıdır. İki yarım, başın önünden arkaya doğru uzanan geniş, derin bir sulkusta birleşir. Sağ yarım küre vücudun sol tarafını, sol yarım ise vücudun sağ tarafını kontrol eder. İki yarım, corpus callosum adı verilen büyük, C-şekilli beyaz madde yapısı ve sinir yolları aracılığıyla birbirleriyle iletişim kurar. Korpus kallozum, serebrumun(beynin) merkezindedir.

Beyin sapı

Beyin sapı (beynin ortası), serebrumu omuriliğe bağlar. Beyin sapı; orta beyin, pons ve medullayı içerir.

Orta beyin: Orta beyin (veya mezensefalon), bir dizi farklı nöron kümeleri (çekirdekler ve koliküller), sinir yolları ve diğer yapılar ile çok karmaşık bir yapıdır. Bu özellikler, işitme ve hareketten tepkileri hesaplamaya ve çevresel değişikliklere kadar çeşitli işlevleri kolaylaştırır. Orta beyin ayrıca, Parkinson hastalığından etkilenen, dopamin nöronları ve bazal gangliyonların bir parçası olan, hareket ve koordinasyonu sağlayan bir alan olan substantia nigra'yı da içerir.

Pons: Pons; gözyaşı üretimi, çiğneme, göz kırpma, odaklanma, görme, denge, işitme ve yüz ifadesi gibi bir dizi aktiviteyi sağlayan 12 kranial sinirden dördünün kökenidir. Latince "köprü" kelimesiyle adlandırılan pons, orta beyin ve medulla arasındaki bağlantıdır.

Medulla(Omurilik soğanı): Beyin sapının alt kısmında bulunan medulla, beynin omurilikle buluştuğu yerdir. Medulla, hayatta kalmak için gereklidir. Medullanın işlevleri, kalp ritmi, nefes alma, kan akışı, oksijen ve karbondioksit seviyeleri dahil olmak üzere birçok bedensel aktiviteyi düzenler. Medulla; hapşırma, kusma, öksürme ve yutma gibi refleksif aktiviteler üretir.

Omurilik; medullanın altından ve kafatasının altındaki büyük bir açıklıktan uzanır. Omurlar tarafından desteklenen omurilik; beyne ve vücudun geri kalanına, beynin geri kalanına ve ondan mesajlar taşır.

Beyincik(Serebellum)

Serebellum (“küçük beyin”); başın arkasında, temporal ve oksipital lobların altında ve beyin sapının üstünde yer alan; beynin yumruk büyüklüğünde bir kısmıdır. Serebral korteks gibi iki yarım küresi vardır. Dış kısım nöronları içerir ve iç kısım serebral korteks ile iletişim kurar. İşlevi, istemli kas hareketlerini koordine etmek, duruş ve dengeyi korumaktır. Yeni araştırmalar, beyinciğin düşünce, duygu ve sosyal davranıştaki rollerinin yanı sıra bağımlılık, otizm ve şizofreni ile olası ilişkisini araştırıyor.

Beynin Lobları ve Kontrol Ettikleri Şeyler

Her beyin yarım küresi (beyin bölümleri) lob adı verilen dört bölüme sahiptir: Frontal, parietal, oksipital, temporal.

 Her lob belirli bir işleve sahiptir:

Frontal lob: Beynin en büyük lobu olan, başın ön kısmında yer alan frontal lob, kişilik özellikleri, karar verme ve hareketle ilgilidir. Kokunun tanınması genellikle ön lobun kısımlarını içerir. Frontal lob, konuşma yeteneği ile ilişkili Broca bölgesini içerir.

Parietal lob: Beynin orta kısmı olan parietal lob, bir kişinin nesneleri tanımlamasına ve uzamsal ilişkileri (kişinin vücudunun, kişinin etrafındaki nesnelerle karşılaştırıldığı yer) anlamasına yardımcı olur. Parietal lob ayrıca vücuttaki ağrı ve dokunmanın yorumlanmasında da rol oynar. Parietal lob, beynin konuşulan dili anlamasına yardımcı olan Wernicke bölgesini barındırır.

Oksipital lob: Oksipital lob, beynin görme ile ilgili arka kısmıdır.

Temporal lob: Beynin yanları, şakak lobları kısa süreli hafıza, konuşma, müzik ritmi ve bir dereceye kadar koku tanıma ile ilgilidir.

Beyindeki Daha Derin Yapılar

Hipofiz bezi

Bazen "ana bez" olarak adlandırılan hipofiz bezi, beynin derinliklerinde burun köprüsünün arkasında bulunan bezelye büyüklüğünde bir yapıdır. Hipofiz bezi, vücuttaki diğer bezlerin işlevini yöneterek tiroid, adrenaller, yumurtalıklar ve testislerden hormon akışını düzenler. Sapı ve kan dolaşımı yoluyla hipotalamustan kimyasal sinyaller alır.

hipotalamus

Hipotalamus, hipofiz bezinin üzerinde bulunur ve ona işlevini kontrol eden kimyasal mesajlar gönderir. Vücut ısısını düzenler, uyku düzenini senkronize eder, açlığı ve susuzluğu kontrol eder ve ayrıca hafıza ve duygunun bazı yönlerinde rol oynar.

amigdala

Küçük, badem şeklindeki yapıdır. Beynin her bir yarısının (yarım küre) altında bir amigdala bulunur. Limbik sisteme dahil olan amigdala; duygu ve hafızayı düzenler. Amigdala; beynin ödül sistemi, stres ve birisi bir tehdit algıladığında “dövüş ya da kaç” tepkisi ile ilişkilidir.

hipokampus

Her bir temporal lobun alt tarafında yer alan denizatı şeklinde kavisli bir organ olan hipokampus, hipokampal oluşum adı verilen daha büyük bir yapının parçasıdır. Hafızayı, öğrenmeyi, navigasyonu ve mekan algısını destekler. Beyin korteksinden bilgi alır ve Alzheimer hastalığında rol oynayabilir.

epifiz bezi

Epifiz bezi beynin derinliklerinde bulunur ve bir sap ile üçüncü ventrikülün tepesine bağlanır. Epifiz bezi, ışığa ve karanlığa tepki verir ve sirkadiyen ritimleri, uyku-uyanıklık döngüsünü düzenleyen melatonin salgılar.

BOS

 Beyin omurilik sıvısının temel görevi mekanik ve immünolojik koruma sağlamaktır. Kafanızı bir yere çarptığınızda sarsıntının hasarını azaltır. Beyne patojenler girdiğinde bağışıklık hücrelerinin o bölgeye intikal etmesini kolaylaştırır. Bir yandan da nöronlar arasındaki atıkları temizler.

Kaynaklar:

1) https://www.livescience.com/29365-human-brain.html#section-how-many-brain-cells-does-a-human-have

2) https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/anatomy-of-the-brain