Ortalama bir yetişkin günde 20 kez esner. Ve bir esnemenin geldiğini hissettiğinizde, bastırmak neredeyse imkansız olabilir. Ama neden diğer esneyenlerin yanında olmak seni esnetir?

PBS NewsHour, bir konuşma bilimcisine, bir uyku nöroloğuna, bir nöroetikçiye ve kaşıntıyla ilgili beyin devrelerini inceleyen bir sinirbilimciye esnemenin neden bulaşıcı olduğunu sordu. Toplu esnemenin evrimsel değerinin bilinmediğini, ancak bir hayvanın kabilesinin üyelerini koruma arzusuyla bir ilgisi olabileceğini söylediler.

Neden esniyoruz?

Neden esnediğimiz konusunda bilimsel bir fikir birliği yok.

Wichita Eyalet Üniversitesi'nden bir konuşma bilimcisi olan Douglas Parham, bir teori, insanlar yorgun olduğunda derin nefes almayı bıraktığımızı ve bunun da vücutta karbondioksit birikmesine neden olduğunu iddia ediyor. Parham, esnemenin özel bir tür solunum olabileceğini söyledi. Karbondioksiti dışarı atarken, derin bir nefesten bile daha fazla oksijeni hızla oluşturur.

Georgetown Üniversitesi'nden nöroetikçi ve sinirbilimci James Giordano, aşırı karbondioksit ve oksijendeki düşüş veya adenosin adı verilen bir bileşikteki artış gibi diğer kimyasal değişikliklerin de "esneme kapıları" olarak işlev görebileceğini söyledi. Bu kimyasallar esnemeyi tetikleyen bir sinyal gönderir. Giordano, esneyerek, oksijenle zenginleştirilmiş kanı beyne göndererek yüz kaslarını sıkıştırdığımızı söyledi.

Diğer öneriler, esnemenin amacının beyni soğutmak veya doku ve akciğer gibi iç organları esneterek vücudun canlanmasına yardımcı olmak olduğunu belirtir.

Bütün hayvanlar esner mi?

Harvard Tıp Fakültesi'nde uyku üzerine çalışan bir nörolog olan Thomas Scammell, hayatımızın temel bir parçası olmasına rağmen, esneme hakkındaki bilgilerin zayıf olduğunu söyledi. Ancak esnemenin birçok hayvanda beyin sapından kaynaklanan ilkel bir refleks olduğunu da sözlerine ekledi.

Kediler dahil çoğu memeli esner. Flickr aracılığıyla RahenZ'nin fotoğrafı ( CC BY-NC-ND 2.0 )

Scammell, insanların beyin sapının diğer memelilere (ve kuşlara ve sürüngenlere de) benzemesi nedeniyle çoğu hayvanın esnemesinin mantıklı olduğunu söyledi. Gerçekten de kuşlar, sürüngenler, memeliler ve bazı köpekbalıkları esneyebilir ve daha büyük beyinli hayvanlar daha uzun esneme eğilimindedir .

Giordano, "Bu, esnemenin gerçekten yaptığı şeyin beyin kimyasını değiştirdiği teorisine biraz destek veriyor," dedi ve bilim adamlarının hala bunun nedenlerini araştırmaya çalıştıklarını ekledi.

Esneme neden bulaşıcıdır?

Bilinen şey, davranışın bulaşıcı olduğudur. Bir araştırmaya göre , başka birinin esnediğini gördükten sonra esneme olasılığı altı kat artıyor .

Esneme bulaşmasına gelince, Giordano bunun organizmaların başkalarının eylemlerini taklit ettiği sosyal yansıtma adı verilen bir fenomenle ilgili olabileceğini söyledi. Kaşıma, bacak bacak üstüne atma ve gülme gibi diğer davranışlar bu kategoriye girer.

Giordano, bu davranışın beyindeki ayna nöronlarla bağlantılı olabileceğini söyledi .

Oyuncular, 20 Ocak 2012'de Pekin'deki Ditan Park'ta (Dünya Tapınağı) imparatorların iyi hasat ve servet için dua ettiği eski bir Qing Hanedanlığı töreninden uyarlanan yaklaşan tapınak fuarının provasında yer alırken esniyor. Fotoğraf REUTERS/Jason Lee

Giordano, "Bu nöronların dahil olduğu şey, hissettiklerimizi ve hissettiklerimizi hareket etme şeklimizle eşleştirmek" dedi. "Yani biri yüzümü kaşıdığımı görürse, bunun nasıl bir his olduğunu bilirdi. Siz de buna mecbur kalabilirsiniz.”

Washington Üniversitesi Kaşıntı Araştırma Merkezi direktörü Zhou-Feng Chen, farelerde sosyal kaşınma üzerine bir araştırma yaptı . Bir farenin diğer farelere kendini kaşıdığını gösteren bir video gösterdiğinde, fareler beş saniye içinde kendi kaşınmalarına başladı. Ve kontrol hayvanlarına kıyasla kaşımayı taklit etme olasılıkları beş kat daha fazlaydı.

Chen, hayvanlar başkalarını taklit ettiğinde, yararlı bir davranışın farkına varmaları gerektiğini söyledi. Düşünmeden karar verirler, “Bu davranış çok faydalı olmalı. O yüzden yapsam iyi olur."

Chen, bu davranışın enerji tasarrufu sağlayabileceğini ve hayvanları hastalıklara karşı koruyabileceğini söyledi. Örneğin, vahşi hayvanlar sterilize edilmiş ortamlarda yaşamadıklarından ve genellikle hastalık taşıyabilecek ısıran ve sokan böceklere maruz kaldıklarından, bu taklit etme onların enfeksiyondan korunmalarına yardımcı olabilir.

Scammell, sosyal bağların da esneme yoluyla güçlendirilebileceğini ve diğer taklitçi davranış biçimlerinin olabileceğini söyledi:

"Birisi, hiç düşünmeden size güzel, arkadaşça bir gülümseme gönderirse, muhtemelen siz de gülümsersiniz," dedi. "Bu bir sosyal iletişim biçimidir ve daha empatik olan insanların bu sosyal yansıtmaya sahip olma olasılığı daha yüksektir."

Kaynak: https://www.pbs.org/newshour/science/why-are-yawns-contagious-we-asked-a-scientist