250# Kıble ile Kibele’nin alakası var mı? Kibele taşı Hacer-ül Esved midir?

Dinler

Soru: Kıble kelimesi Kibele ( kybele ) kelimesinden mi geldi? Kıble ve Kibele kelime benzerliğini, Kibele taşını ve Hacer-ül Esved’i anlatır mısınız?

Cevap:

İddianın özeti

Hacer-ül Esved etrafında o kadar spekülasyon yapmaya çalışıyorlar ki. Daha önce Hacer-ül Esved puttur veya Hinduların taşıdır gibi iddialarını 21 ve 152 nolu yazılarımızda açıklamıştık. Şimdi de kibele’dir iddialarını cevaplayalım, bakalım sırada neler uydurulacak?

İnternette dolaşan bazı iddiaları kısaca özetleyeyim: Anadolu’da Hititler ve Frigyalılar döneminde Kibele denilen dişi bir Tanrıça ’ya taparlardı. Pessinus şehrinde ise kara bir taş vardı, bu taşın gökten düştüğüne inanılırdı. Muhtemelen bir meteordu. Tanrıça Kibele ’nin taşı olarak kabul edilirdi. M.Ö. 191 yılında bu taş Roma’ya götürüldü ve M.S. 476 yılında Roma’nın yıkılmasıyla birlikte bu taşa ne olduğu artık bilinmiyor. Harabeler altında mı kaldı yoksa başka bir şey mi oldu hiç kimsenin bir fikri yok. İddia o ki bu taş Kâbe’deki Hacer-ül Esved taşı imiş. Ve Kibele taşı olduğu için kıblenin ismi ve Hübel putunun ismi de Kibele’den geliyormuş.[1]

Antik Kibele heykelciği

Delilleri nedir?

Peki böyle bir kanıya nasıl varmışlar, yani delilleri nedir? Delilleri ise M.S. 300’lü yıllarda Arnobius adlı kişi Roma’daki Kibele taşını tarif etmiş ve tarifler Hacer-ül Esved’e uyuyormuş. Tarifte diyor ki: Fazla büyük olmayan ele sığacak kara bir taş. Kenarları köşeli ama düzgün değil, üstünde ağza benzer bir şekil var.

Hacer-ül esved Kibele taşıdır diyenlerin delilleri çok çürüktür

Yukarıdaki tariften dolayı hemen teşhisi yapıştırmışlar ki bu taş Hacer-ül Esved taşıdır. Oysa bu tarifte taşın siyah olması ve elle taşınabilecek boyutta olması çok yetersiz bilgilerdir. Üstelik Hacer-ül Esved’de ağza benzer bir şekil de yok.

İslam tarihi ne diyor?

İslam tarihine göre de Hacer-ül Esved Hz. İbrahim’in Kâbe’ye koymuş olduğu bir taştır ve Hz. Muhammed bu taşa özel bir önem vermemiş, Hz. İbrahim’in hatırasını taşıdığı için ve tavafa başlama ve bitiş yerlerine bir işaret olması için Kâbe’de kalmasına müsaade etmiştir.

Eski Arapların toplumsal hafızaları

Batı Roma’nın yıkılmasıyla Hz. Muhammed’in doğuşu arasında 100 yıl vardır. Eğer bu taş Kâbe’ye bu süre içinde bir zamanda gelmiş olsa bu taşın öyküsünü hatırlamak için o dönemin Arapları gibi toplumsal hafızaları kuvvetli olan insanlara göre bu zaman çok kısa bir zamandır. Dolayısıyla bu taşın geldiği zamanı ve kimin getirdiğini aktarmaları lazımdı.

Çünkü önemli bir taş olarak getirilmişse hele özellikle Kibele taşı olarak gelmişse bu olay kesinlikle unutulmazdı ve kıblenin adı buradan gelmiş olsa bu taşa “kara taş- Hacer-ül Esved” denmezdi. Belirli bir ismi olan bir nesne genel bir isimle isimlendirilmez. Ayrıca İslam tarihi kaynaklarından bize aktarılan bilgi, o taşın kadim zamanlardan beri Kâbe’de olduğu idi ve Hz. İbrahim’in bina ettiği Kâbe’den kalan bir taş olduğudur.

Dolayısıyla bu tarihsel, mantıksal, kültürel gerçekler hem de Roma’daki taşta bulunan ağız şeklinin Hacer-ül Esved’de bulunmaması gibi sebeplerden dolayı Hacer-ül Esved taşının Roma’daki taş olması mümkün değil.

Kıble Kibele ’den mi gelmiş?

Yukarıda Kibele ’nin Kâbe ile alakasının olmadığını açıkladık. Peki o zaman kıble ne demek? Kâbe kelimesinin fonetik olarak kıble ile alakası yok. Kâbe küp kelimesiyle aynı kökten geliyor. Yani kübik demektir. Günümüzde Kıble ise “ibadet edilen yön” olarak tanımlanıyor. Oysa Kuran’da kıble demek “ibadet yeri” demektir. Bunu Yunus 87 ayetinde net görebiliyoruz. Allah İsrailoğullarına diyor ki evlerinizi kendiniz için kıble yapın.

Yunus 87: “Ve Musa’ya ve kardeşine, kavminize Mısır’da barınacak evler kurun, evlerinizi kıble yapın ve namaz kılın ve müjdele inananları diye vahyettik.”

Müslümanların kıblesi de (mabet) önce Mescid-i Aksa iken sonradan Bakara 144 ile Mescid-i Haram olarak değişiyor. Nerede olunursa olunsun Mescid-i Haram’a dönülmesi bildiriliyor.

Bu ayetlerden anlaşılıyor ki kıble, Kâbe’nin bir ismi veya özelliği değil mabet demektir. Bu yüzden Kibele Kâbe’ye geldiği için Kâbe’ye kıble deniyor mantığı yanlıştır, çünkü Kudüs’teki Mescid-i Aksa kıble olarak belirlenmiş, sonradan Kâbe kıble olmuştur. Demek ki kıblenin Kibele ile ve hatta Kâbe ile de bir alakası yoktur.

Didascalia Apostolorum yazıtları

Yine M.S. 230 yılında Ortadoğu coğrafyasında yazılan bir Hristiyan yazıtta da (Didascalia Apostolorum)[2] Hristiyanların dua ederken yönlerini çevirmesi gereken yön kıble olarak adlandırılıyor. Teologlar bu kıbleden maksadın KUDÜS TOPRAKLARI ve DOĞU anlamına geldiğini bildirmişlerdir. [3]

Görüldüğü gibi Kibele taşı M.Ö. 191’den M.S. 476’ya kadar Roma’da idi. Oysa Ortadoğu coğrafyasında Hristiyan yazıtlarında M.S. 230 yılında yani Kibele taşı Roma’da iken Hristiyanların dua ederken kıbleye (Kudüs’e, doğuya) dönmesi bildirilmiştir. Bu durum da kıble kelimesinin Kibele taşı ile bir alakasının olmadığını göstermektedir.

Hübel Kibele ’den mi gelmiştir?

Bildiğimiz kadarıyla Halikarnas balıkçısının ilk olarak ortaya attığı bu iddia da komik bir iddiadır. Çünkü Kibele ’nin en belirgin özelliği dişi olmasıdır. Oysa Hübel’in en belirleyici özelliği ise erkek olması ve çeşitli küçük Tanrı’ların babası olmasıdır.

Özetle

  1. Hacer-ül Esved’in Kybele taşı olması mümkün değildir, çünkü uyan tarifler çok yetersiz ve genel ifadelerdir ve uymayan tarifler de var. Haceül esved’in kibele olması mantıksal ve tarihsel birçok imkansızlık doğuruyor.
  2. Kibele’nin Kıble veya Hübel ile alakası yoktur. Çünkü Kuran’da kıble kelimesi Kâbe’den bağımsız olarak kullanılır. Mescid-i Aksa’ya ve Musa’nın kavminin evlerine de kıble der. Üstelik Kibele taşının Roma’da bulunduğu zamanlarda bile, Hristiyanlığın yazılı kayıtlarında kıbleye (Kudüs’e, doğuya) dönülerek dua edilmesi gerektiği yazar. Yani kıble kelimesi çok daha kadim bir kelimedir.
  3. Hepsi İslam düşmanlarının hayal güçlerinin yardımıyla delilsiz mesnetsiz gürül gürül insanlık tarihi boyunca dupduru akan saf İslamı karalama adına ürettiği safsatalardır ama hak gelince batıl böyle çabucak yok oluverir.

Referanslar

  1. D’Aoust, M. (2019). Familiars in Witchcraft: Supernatural Guardians in the Magical Traditions of the World. Simon and Schuster.
  2. https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/didascalia-apostolorum.
  3. Galadari, A. (2013). The Qibla: An Allusion to the Shemaʿ. Abdulla Galadari (2013)“The Qibla: An Allusion to the Shema ‘,” Comparative Islamic Studies, 9(2), 165-193.

 

blank

  1. blank
    Adebawole

    Hocam İnstagram’dan Dm’ye bakarmısınız size birkaç soru sordumda
    kullanıcı adım lethal_animal87

    Cevapla
    1. blank
      kurangunlukleri Yönetici

      Tamam gördüm. Değerlendireceğim. Ama acele etmeyin.

      Cevapla
      1. blank
        Adebawole

        Peki hocam cevabı nerede vereceksiniz ?
        İnstagram’dan mı vereceksiniz ? yoksa sitenizden mi cevabı vericeksiniz?

        Cevapla
  2. blank
    Xədicə

    HƏR UŞAQ ATEİST DOĞULUR YALANI VƏ LOQOTERAPİYA
    Psixoloji bir müalicə metodu olan Loqoterapiyaya görə insanlar həyatını mənasız bir şəkildə yaşaya bilməz.Səhifəni sürüşdürüb davamını oxuya bilərsiniz.Xoş oxumalar…
    Viktor Frankl (1905-1997) Avstraliyalı bir nevroloq və psixiatr olmuşdur.Yəhudi bir ailədə dünyaya gələn Frankl ikinci Dünya Müharibəsində Yəhudilərin ölüm düşərgələrinə göndərilməsi nəticəsində özünü ölüm qusan bir düşərgədə tapır.
    Belə ki 3 il qaldığı bu düşərgədə sadəcə psixologiyasını sağlam tutmağı bacaranlar(səbr edənlər) müharibənin bitdiyini görüb xilas ola biləcəkdilər.
    Amma bu xatirələrini danışdığı və on milyonlarla satılan “Insanın məna axtırışı” adlı kitabında[1] dediklərinə baxsaq orada insanın psixiloji sağlamlığını qoruması elə də mümkün deyildi.
    Həyatının bu üç ilində belə desək fələyin pəncəsindən qurtulduqdan sonra müharibə bitir,xilas olur və bugün Loqoterapiya deyilən bir psixoloji müalicə metodunu yaradır.[2]
    Loqoterapiyaya görə mənası olmayan bir həyatda başa gələn dərdlər yıxıcıdır,insan ancaq həyatına bir məna yükləsə ağıl sağlamlığını qoruya bilər.Mənası olan bir həyatda dərdlərin də mənası vardır və bu məna sizi həyatınızın ağır yüklərinə qarşı qoruyur,dözmənizə və buna qalib gəlməyinizə şərait yaradır.Klassik psixoterapiyaya görə insanın xoşbəxt olması üçün psixoloji nevrozlarının(sinir problemlərinin)atılması lazımdır,amma Ekzistensializm(varlıq teoriyası) bu qarşılamanı dəyişdirmişdir.
    Ekzistensializm teoriyasına görə,yerinə bir məna qoymadan qaldırdığınız hər nevroz insanda bir varlıq boşluğu yaradır.Buna görə Dr.Frankl Loqoterapiyanı yaratmış və ən bilinən psixoloji müalicə məktəblərindən biri olmuşdur.Dərd təcrübələrindən yola çıxaraq inkişaf etdirilən bu müalicəyə görə Dünyada dərdlərdən və bəlalardan xilas olamağın çarəsi yoxdur,əgər insan başına gələn dərdlərə bir məna axtarışından əl çəksə bu sıxıntılara dayana bilməyəcəkdir.
    Loqoterapiyaya görə mövcud olan mənanın mütləq dini bir məna olması lazım deyil amma insanın sevdikləri ilə birlikdə əbədi yaşamaq ehtiyacına İlahi bir mənadan daha çox güc verəcək bir məna olmadığı üçün Loqoterapiyada İlahi və varlıqla bağlı mənalar böyük bir yer tutur.Frankl’a görə dəyərlərin əsl mənbəsi Tanrıdır.[3]
    Əbdülkərim Bahadırın yazdığına görə “Dörd yaşlarında bir axşam yatmaq üzrə ikən uşaq Frankl hər kəs kimi bir gün özünün də öləcəyi fikri ilə birdən birə ürkdüyünü xatırlayır.
    Yaşadığı bu təcrübə onda ölüm qorxusundan çox,həyatın mənasının bu qədər yaşananlarla birlikdə ölümlə yox olub olmayacağı sualını gündəmə gətirmiş və bu səbəblə böyük bir qorxuya yol açmışdı.
    Xüsusilə məktəb vaxtında başına gələn iki hadisə onun gələcəyinə dərindən təsir edəcəkdi.Bir gün Həyat Bilgisi dərsində müəllimi həyatın bir oksidləşmədən,bir yanma mexanizmindən(Verbrennungsvorgang)ibarət olduğunu dilə gətirdiyi zaman Frankl özünü saxlaya bilməyərək ayağa durur və “Əgər həyat dediklərinizdən başqa bir şey deyilsə,o zaman bütün bu yaşadıqlarımızın nə mənası var?!”sözü ilə həyatın mənasıyla bağlı tədirginliyini göstərir.
    Yenə günün birində intihar edən tələbə dostunun əlində açıq vəziyyətdə Neitsche’yə aid bir kitabın olması,Frankl’da dünya görüşü ilə həyatın var olması arasında var oluşla bağlı bir əlaqənin olmasıının vacibliyi düşüncəsi doğurur.Bu hadisə Frankl ilə Nihilzm arasındakı müharibənin başlanğıcını təmsil edir.
    Bu ön bilgilərdən sonra Tanrıtanımazların vəziyyətinə toxunmaq istəyirəm.
    Həyatının yemək,içmək və işə getməkdən daha dərin var oluş mənasını tapmaqdan əl çəkmiş,niyə buradayam,məni yaradan kimdir,məndən nə istəyir suallarını soruşmaqdan uzaq qaldıqda rahat yaşayacağını düşünən,özünə görə bu Dünyada kosmik bir qəza nəticəsi olaraq hər hansı bir məna daşımadan kainatın uzaq bir küncündə ortaya çıxdığını düşünən ateistlər üçün Dünya daha çətin bir yerdir.
    Loqoterapiyaya görə insan var oluş böhranlarına(krizis)qulağını tıxayaraq,arxasına ataraq rahatlıq əldə edə bilməz.Tam tərsinə bu hal onu daha çox psixoloji bir çıxmaza salacaq və həyatına məna axtaracaq şəkildə yönləndirir.
    Əgər var oluş krizlərinin ona gətirdiyi fürsətləri hər dəfəsində böyük bir inad ilə dəf edətməyə çalışarsa özünə əziyyət verməkdən başqa bir işə yaramayacaqdır.
    Çünki Loqoterapiya insanın ancaq təcrübə etdiklərinə məna tapa bilərsə psixoloji sağlamlığını qoruya biləcəyini və Dünyada rahat yaşaya biləcəyini söyləyir.İnsan elə yaradılmışdır və həyatına bir məna verməyən insanların məna axtarmaları üçün sıxıntıya girəcəyi mexanizmlərlə təchiz olunmuşdur.
    Frankl’a görə insan Fəlsəfəni,Psixologiyanı və ya Psixiatriyanı bilmədən əvvəl də həyatda nələr olub bitdiyini və həyatın özündən bir sıra gözləntiləri olduğunun fərqinə varır.
    Bu müddəti Frankl, “önyansımalı antoloji tebriat”(pröreflexive antologische Selbstverstöndnis)qavramı ilə açıqlayır.[4]Bu sayədə insan həyatına yemək,içmək və ölməkdən daha dərin mənalar axtaracaq,ətrafında gördüklərinə qulaqlarını tıxamayacaq və özünü gözləyən məna həqiqətinə çatacaqdır.Buna görə olsa gərək aparılan araşdırmalarda ateistlərin psixoloji narahatlıq və depressiya keçirmə dərəcəsi həyatının İlahi bir mənası olanlardan 5 qat daha çox olduğuna qənaət gətirmişdirlər.[5,6]
    Qədim zamanlarda bir-birilərini heç görməmiş və hətta hər şeydən təcrid olmuş qəbilələrin belə hər şeyin üstündəki tək Tanrıya inanmaları(bütpərəstlər də aiddir)insanın içindəki İlahi(Tanrısal) və var oluş mənasının bir sübutudur.
    Yenə çox sayda araşdırma göstərir ki uşaqlar ateist bir anlayışa deyil İlahi bir anlayışa daha meyillidirlər.Detallı məlumat üçün “Handbook of the psychology of religion and spirituality”kitabında səkkizinci mövzunu oxuya bilərsiniz.[7]Qısaca insan ateist doğulmaz,ətrafı tərəfindən ateist olunur.
    Nəticədə;hər insan ateist doğulur ifadələri ateistlərin özlərini aldatdıqları bir sözdür,gerçək Dünyada insana aid olmayan bir şeydir.Bunun yerinə hər insan,içində İlahi və varlıq mənası axtarışı ilə doğulur demək daha doğrudur.

    Cevapla