248# Enam 151 ‘de mantıksal çelişki iddiası

Çelişki yok

Soru: Enam 151 ‘de mantıksal çelişki mi vardır? Şöyle ki; Kuran, Enam 151 ayetinde haram olan uygulamaları sayacağını belirtiyor, sonra olumsuz olan “yapmayın” şeklindeki cümlelerin içine “ ana babaya iyilik yapın ” emri giriyor. Haramların arasına böyle bir cümle konur mu? Bunun bir gramer hatası olduğunu söylüyorlar. Burada mantıksal bir hata mı vardır?

Cevap: Ayete bakalım;

Enam 151: “De ki: “Gelin size Rabbinizin neleri haram kıldığını okuyayım: O’na hiç bir şeyi ortak koşmayın, anne babaya iyilik edin, yoksulluk endişesiyle çocuklarınızı öldürmeyin. -Sizin de, onların da rızıklarını biz vermekteyiz- Çirkin kötülüklerin açığına ve gizli olanına yaklaşmayın. Hakka dayalı olma dışında, Allah’ın (öldürülmesini) haram kıldığı kimseyi öldürmeyin. İşte bunlarla size tavsiye (emr) etti; umulur ki akıl erdirirsiniz.”

Bu soru aslında tefsirlerde mantıklı olarak iyice açıklandığı için onların açıkladığı şekli örneklendirerek anlatmak yeterli olacaktır.

Razi tefsiri ve Enam 151 ‘de mantıksal çelişki iddiası

Öncelikle Müfessir Razi demiştir ki:

“Âyetteki, “Rabbinizin size nelere haram kıldığını ben okuyayım” ifadesi, “Cenâb-ı Hakk’ın, kendisine belli bir yasak bölge çizmek suretiyle tam ve mükemmel bir şekilde açıkladığı şeyleri size okuyayım” manasında olur.”

Yazarın önerisi:  135# Yahudiler 'Biz, Allah'ın Resulü Meryem oğlu Mesih İsa'yı gerçekten öldürdük' diye bir ifade kullanmazlar mı?

Yani haram kelimesi Rabbin emirlerinin yasak bölgesi demektir. Bunların dışına çıkmayın demektir. Böylece “ ana babaya iyilik edin ” emri de bu emrin dışına çıkılamayacağını gösterir.

Beydavi tefsiri ve Enam 151 ‘de mantıksal çelişki iddiası

Beydavi demiştir ki “O ayeti kötülük yapmayın yerine koyması, mübalağa içindir ve onlara kötülük yapmamanın yeterli olmaması içindir, ama diğerlerine öyle değildir.”

Yani ayet anne babaya kötülük yapmayın şeklinde gelip yine bir sınır belirlerdi fakat Kuran’a göre kötülük yapmamak yeterli değil, Allah’ın sınırlarına göre hareket etmek demek “anne babaya iyilik etmek” demektir.

Nesefi tefsiri ve Enam 151 ‘de mantıksal çelişki iddiası

İmam Nesefi de tefsirinde şöyle der: “Burada anne ve babaya iyilikte bulunmanın haram ya da yasak maddeler arasında yer almasının nedeni, anne ve babaya iyilikte bulunmayı terk etmenin haramlığına dikkat çekmek içindir.”

Sonuç;

Ayetin dediği; anne babaya kötülük etmemek yetmiyor, iyilik etmek de lazım. Burada haram olan kısım anne babaya iyiliğin terkedilmesidir. Haram etmek demek bir yasak bölge çizmek demektir ve bunun dışına çıkmayın demektir. Bundan dolayı “anne babaya iyilik edin” gibi pozitif bir emir de sınırları olan ve dışına çıkılmasının yasak olduğu bir emirdir. Bundan dolayı haram bölge tarif edilirken negatif ve pozitif cümleler kullanılmasında dilbilimsel ve anlamsal olarak sakınca yoktur.

Yazarın önerisi:  188# Peygamberlerlerin dereceleri var mı yok mu?

Türkçe bir cümle ile bu konuya örnek verelim. Örneğin çocuklarını bahçeye oynamaları için gönderen bir anne şöyle diyor: “Çocuklar, üç tane kırmızı çizgimiz var, bunları aşmayacaksınız: 1) Çitlere dokunmayacaksınız, 2) Bitkileri koparmayacaksınız, 3) Büyüklerinize saygılı olacaksınız.

Görüldüğü gibi bu ifadede iki negatif cümlenin yanında bir de pozitif cümle gelmiştir ve bunları aşmak yasaktır. Fakat ortada herhangi anlamsal bir yanlış bulunmamaktadır.

  1. blank
    Xədicə

    QURANDA UŞAQ EVLILIYI VARMI?
    Sual:Talaq 4-ə görə heyz görməyən,yəni balaca qızlarla evlənilə bilərmi?
    Cavab:Əvvəl ayəyə baxaq.
    Talaq,4:”Xanımlarınızdan heyzdən kəsilmiş olanlar haqqında şübhəyə düşsəniz iddə (gözləmə müddətləri)üç aydır,heyz görməyənlər də elədir.”
    Bu ayədə “heyz görməyənlər”deyilir.Bəzi tərcümələrdə bu ifadənin başına “hələ”kəlməsi əlavə olunub,amma ayədə elə bir ifadə yoxdur.Ilk müfəssirlərə görə bu ifadə bir xəstəlikdən qaynaqlı heyz görməyən qadınlardan bəhs edir.Quranı sistematik olaraq təfsir edən ən qədim müfəssirlərdən olan Mücahid(642-723)deyib ki;
    “Bu ayə,gördüyü qan aybaşı qanımıdır,yoxsa bir xəstəlik qanımıdır bilməyən,istehazə(xəstəlik)görən qadın haqqındadır…Əgər o qadının gördüyü qan yaşlılıqdandırmı,yoxsa bilinən ay halı qanıdırmı,yoxsa istehazə(hər hansı bir narahatlığa görə gələn)qanıdırmı bəlli olmadığına görə şübhəyə düşsəniz,iddə(ləri)üç aydır…”(B.Kurtubi təfsiri)
    Yenə ilk müfəssirlərdən olan Ikrime bu ayə haqqında deyir ki;Ay halı qanı düzgün şəkildə bir aybaşıya bağlı olmayan istehazə(xəstəlik)qanı görən qadının halı da şübhəli vəziyyətlərdəndir.Belə bir qadın aybaşıda bir neçə dəfə qan görməklə birlikdə,bəzən bir neçə ayda bir dəfə qan görür.(B.Kurtubi təfsiri,Taberi təfsiri)
    Yenə Eşheb,süd verən qadınların adətlərinin bir ilə qədər gecikdiyini və ayənin hər hansı bir səbəbə görə adətləri gecikən qadınlardan bəhs etdiyini söyləmişdir.(B.Kurtubi təfsiri)
    Abd b.Humeyd’in Amr b.Dinar’dan bildirdiyinə görə Cabir b.Zeyd adət görməsi uzanmış və niyə uzandığını bilməyən boşanmış gənc qadın haqqında iddəsini üç adət görməklə doldurur.”dedi.Tavus:”Belə birinin iddəsi üç aydır”dedi.(Ed Durrul Mensur təfsiri)
    Zühri və Ibn-i Zeyd isə bu ayə haqqında”Gənc yaşda adətdən kəsilən qadın isə hamilə olub olmadığı ortaya çıxana qədər gözləməlidir.Onun iddəsi budur.”demişdirlər(Taberi təfsiri)
    Yəni bir çox ilk müfəssir bu ayədən uşaqlıq deyil xəstəlik halını anlayırdılar.
    Nisa 6-cı ayədə də belə buyurulmaqdadır:
    “Yetimləri nikah yaşına çatıncaya qədər sınayın. Əgər ağla dolduqlarını (həddi-büluğa çatdıqlarını) hiss etsəniz, mallarını özlərinə qaytarın. Böyüyəcəklər (böyüyən kimi mallarına sahib olacaqlar) deyə, o malları israf edib tələm-tələsik yeməyin.”
    Bu ayəyə görə də evlənmə çağı deyə bir çağ var və bu çağ həddi-büluğa çatma yəni ağlın başa gəlmə çağıdır.Həddi-büluğ çağında isə mallarını necə xərcləyəcəklərini biləcəkləri bir yetkinliyə çatmaları olaraq göstərilir bu ayədə.O halda ayədən anlaşılan qızların ağılları başlarına gəlin necə xərcləyəcəklərini bildikləri vaxtları həddi-büluğ dönəmidir və bu dönəm evlənmək çağlarıdır.Buna müxalif olaraq bu ayədən kiçik yaşlardakı qızlar ifadəsini çıxaran kişilərin(müfəssir olsun və ya olmasın)hökmləri doğru deyildir.
    Nəticə olaraq;
    Ayədə uşaqlardan bəhs olunmur,uşaqlara işarət edən hər hansı bir ifadə və ya işarə də yoxdur və xəstəliyə,süd verməyə görə heyzdən kəsilmiş olan qadınlar varkən bu ayədən uşaq evliliyini anlamaq da böyük bir yanlışlıqdır.
    Bu mövzu haqqında saytdakı yazı biraz daha detallıdır.Bura qısaldaraq yazdım.Yazılarımıza dəstək verməyi də unutmayın.

    Cevapla
  2. blank
    Xədicə

    ŞUMER MİFOLOGİYASI VƏ DİN
    Sual;Adəmin və Həvvanın yaradılışı Şumerlərdən Tövrata oradan da Quranamı keçmişdir?
    Cavab;Şumerlərdə insanın yaradılışı çox dəyişik şəkildə danışılmasına rəğmən Tövratdakı Adəm ifadələrinə bənzər üç yönü vardır.Birincisi bir mifdə Nammunun insanı torpaqdan yaratdığı yazılmışdır.İkincisi isə Enki-Ninmah isə tanrı Enkinin qabırğa ağrıları üçün Nintini yaradır.Tövratda Həvvanın Adəmin qabırğasından yaradıldığı deyildiyi üçün bu nöqtəni bənzədirlər.Üçüncüsü isə başqa bir mifdə ilk insan Adapa adlanır.Bunu da Adəm adına bənzədirlər.Sırası ilə bu mövzuları açıqlamazdan öncə məlumat verək.
    Qədim tarix yazılı qaynaqlarda Şumerlərə gondərilmiş İbrahim peyğəmbər kimi peyğəmbərlərin ismi çox da keçmir.Ebla lövhələri kimi bir mənbədə İbrahim peyğəmbərdən bəhs olunsa da həyatı və mübarizəsi danışılmır.Dolayısıyla tarixin qaranlıq dəhlizlərində nələr yaşandığını bizə əksik tarix bilgimiz deyil dini mətnlər bildirir.Buna görə taixi bir baxış cəhəti ilə baxıldığında ilk Şumerlər bir şeylər danışmış və daha sonra bu danışılanlar Tövrata köçürülmüş kimi görünür.
    Amma dini cəhətdən eyni vəziyyətə baxıldığında qaranlıq tarixin içinə gəlmiş saysız elçi,insanın yaradılışı mözusunda eyni bilgiləri vermişdirlər.Hətta Şumerlərin yazını tapmasından belə daha əvvəl.
    Dolayısıyla tarixi baxış cəhətinə görə’ müqəddəs kitablar mifologiyalardan alınmış ola bilər’ şəklində materyalist bir baxışla və əksik bilgilərə söykənmiş bu cür fikirlər ortaya çıxır.
    Halbuki müqəddəs kitablar perspektivindən isə mifologiyalar bu doktrinaları müqəddəs mətnlərdən alıb zamanla hər xalq bunları fərqli şəkildə danışaraq həqiqətləri müxtəlif hekayə və miflərə çevirmişdirlər.Məsələn ilk insanın yaradılışı və adı əgər mifologiyalarda da keçirsə dini baxış cəhətinə görə bu,səmavi dinləri bir doğrulamadır.
    Dünyadakı insanların bir tufanla yox edildiyini bütpərəst inanclarıyla qarışdıraraq danışan Gilqamış dastanı Şumer lövhələrində ilk tapıldığında kimisinə görə bu lövhələr Nuh tufanının sübutu idi,materyalist baxışa görə isə Nuh tufanı əslində Gilqamış dastanından alınmışdı.
    Burada dini baxış cəhəti özünə görə doğruydu çünki Nuh tufanının Şumerlərdən çox daha əvvəl olduğunu və min illər ərzində bu hadisənin mifoloji qəhramanlarla dəyişdirilərək Şumerlərdə fərqli versiyaları ilə danışılmış olması məntiqsiz deyildir.
    Onsuz da sözlü mifologiyaların zamanla çox dəyişərək danışıldığı və orijinallıqlarını qorumalarının mümkün olmadığını hər kəs bilir.
    İndiki insanlıq olaraq bizlər belə bir hadisəni dinlədiyimizdə xatırlaya bilmədiyimiz yerləri xəyal gücümüzlə dolduraraq çatdırma və ya dinləyicini təəccüblənirmək üçün yeni maraqlı hadisələrlə bəzəmək xüsusiyyətimizi itirməmişik.Yazılı qeydlərin və bilginin olmadığı zamanlarda da ya bütpərəst rahiblər tərəfindən ya da xalq tərəfindən mifologiyaların zaman içində necə dəyişdiyini düşünmək qeyri-mümkün deyil və bu mifologiyaların orijinalında hansı bilgilərin mövcud olduğunu tarixi olaraq sübut etmək imkansıza yaxın bir ehtimaldır.
    Bu miflərin tamamilə doğru olduğunu söyləmək də elmi cəhətdən mümkün deyil.O halda dini perspektivdən bunun kimi tarixi miflərin dini məlumatlara oxşaması dinləri çürütmək üçün hər hansı bir sübut keyfiyyəti ilə bilgini bizlərə təqdim etməməkdədir.
    Bura qədər bu dəlillərin səmavi dinlər haqqında çürüdücü deyil təsdiq edici olmalı olduğunu açıqladıq.Birdigər mövzu da səmavi dinlər əgər bütpərəstlərdən fərqli yeni bir din olaraq gəlmə iddiasında isə bu dinin əvvəlkinə aid heç nəyi öz doktrinaları daxilində daşımaması lazım gəlirdi.
    Amma görürük ki səmavi dinlərin belə bir qayğısı yoxdur,özlərindən əvvəl dəyişdirilmiş bilgilərin doğrularını yenə çatdırırlar və buna görə bənzər nöqtələri aydınlaşdıra bilirik.
    Eynilə Quranın təhrif olunmuş Tövratın lazımlı yerlərini düzəldib doğru yerlərini eynən çatdırması kimi.Məsələn Tövratda Tanrı 6 gündə kainatı yaratdıqdan sonra dincəldi sözünə qarşılıq Quran tanrıya yorğunluq toxunmaz deyə düzəldərək həqiqəti öyrədir.
    Bu halda oradakı bənzərliyə görə Quran bunu Tövratdan aldı deyə anlamırıq,hər iki bilgi də ortaq qaynaqdan gəldi və sonradan gələn əvvəlkinin təhrifini düzəltdi deyə anlayırıq.Bu ön bilgidən sonra ilk insanın yaradılış mifləri ilə olan bənzərlikləri incələyək.
    TORPAQDAN YARADILIŞ
    Daha əvvəlki Adəmin yaradılışı yazımızda bütün insanların torpaqdan yaradılmış olduğunu açıqlamışdıq.Belə ki insan vücudunu təşkil edən elementlər əvvəl bitkilərə çevrilməkdədir və bu bitkiləri yeyən heyvanların bədənləri da yenə torpaqdan gələn atomlardan təşkil olunmuşdur.İnsan isə bitki və heyvan qidaları yeyərək vücudunun eyni atomlardan təşkilini təmin edir.Bu halda insan bədəni torpağa bağlıdır hər insan daim torpaqdan yaradılır və öldüyü zaman da bədəni yenə çürüyərək atomları yenı torpağa qarışır və insan torpaq olur.
    İnsan bədənini bu cəhətdən torpaqdan və sudan ibarətdir deyə bilərik ki bu ikisinin birləşmiş şəkli də palçıq olaraq qarşımıza çıxmaqdadır.Yəni Quran palçıqdan və qorpaqdan insan yaratdıq deyərkən insan vücudunun torpaq və sudan ibarət olduğunu bu tərzdə ifadə etmişdir.
    Həc 5; Ey insanlar! Öləndən sonra yenidən diriləcəyinizə şübhəniz varsa (ilk yaradılışınızı yada salın). Həqiqətən, Biz sizi (babanız Adəmi) torpaqdan, sonra mənidən (nütfədən), sonra laxtalanmış qandan, daha sonra müəyyən, tam bir şəklə düşmüş (vaxtında doğulmuş) və düşməmiş (vaxtından əvvəl doğulmuş) bir parça ətdən yaratdıq ki, (qüdrətimizi) sizə göstərək.
    Burada torpaqdan yaradılmanın əslində yer üzündəm yaradılma olduğunu bu ayədən anlayırıq;
    Ta-Ha 53; O (böyük Allah) ki, yer üzünü sizin üçün döşəmiş (döşək etmiş), orada sizin üçün yollar salmış, göydən yağmur yağdırmışdır. Biz o yağmurla növbənöv bitkilərdən cütlər yetişdirmişik.

    Yəni torpaqdan yaradılmanın məntiqi Dünyadakı mövcud olan yer üzü torpağından yaradılmışdır ki ayə bizə bu torpaqdan yaradılanın sadəcə Adəm deyil hamımız olduğunu da bildirir.
    Yəni Quranda Adəmin torpaqdan yaradılışı danışılarkən yer üzündə bir yaradılış və yerüzü xammalını işlədərək bir yaradılış danışılmaqdadır ki bizim də eyni torpaqdan yaradıldığımızı deyir.Elə isə Adəmin bizdən daha fərqli yaradıldığını düşünməyimiz ayələrə uyğun düşməməkdədir.Adəm eynilə bizlərin yaradıldığı kimi torpaqdan yaradıldı.Daha fərli bir şəkildə deyil.
    Qeyd;Yazı bitmədi bir neçə paylaşım uzunluğunda olacaqdır.Mövzu qısa bir yazını əhatə edə bilməzdi.Anlayışınız üçün təşəkkürlər.

    Cevapla